Po rozszerzeniu Unii Europejskiej przed nowymi państwami członkowskimi, oprócz możliwości finansowania sektora kultury z funduszy strukturalnych, pojawiła się możliwość wsparcia projektów z zakresu kultury w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Układ o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) został podpisany w dniu 2 maja 1992 r. i wszedł w życie 1 stycznia 1994 r. Obecnie obejmuje 25 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz państwa członkowskie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (European Free Trade Association - EFTA) - Islandię, Lichtenstein i Norwegię. We współpracy w ramach EOG nie uczestniczy Szwajcaria, która jest członkiem EFTA. Układ o EOG wprowadza wspólne ustawodawstwo w zakresie handlu i gospodarki we wszystkich krajach stowarzyszonych. Dzięki porozumieniu Norwegia, Islandia i Lichtenstein stały się częścią Rynku Wewnętrznego UE, co oznacza korzystanie z czterech swobód: swobodnego przepływu towarów, kapitału, usług i osób. W zamian za dostęp do jednolitego rynku państwa EFTA, należące do EOG, udzielają pomocy uboższym państwom Unii.

Dnia 14 października 2003 r. w Brukseli została podpisana Umowa o rozszerzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Jednym z elementów podpisanej Umowy jest przyznanie Polsce i pozostałym nowym krajom członkowskim UE środków finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Przyznane Polsce środki w wysokości 533,51 mln euro w ramach obu mechanizmów są dostępne w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2009 r., po podpisaniu przez Stronę polską oraz Norwegię, Islandię i Lichtenstein tekstów Memorandum of Understanding (MoU) wraz z trzema aneksami (Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 - podpisane 14 października 2004 r. oraz Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego EOG 2004-2009 - podpisane 28 października 2004 r.).

Dla sektora kultury ważny jest zarówno Mechanizm Finansowy EOG, jak również Norweski Mechanizm Finansowy, gdyż obydwa wymieniają Ochronę kulturowego dziedzictwa europejskiego jako jeden z obszarów priorytetowych dla finansowania projektów. Na priorytet Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego, w tym transport publiczny i odnowa miast przeznaczono 13,1 % (czyli 70 mln euro) z całości przyznanych Polsce środków. Wśród wszystkich priorytetów obu mechanizmów, priorytet ten zajmuje trzecie miejsce pod względem wysokości finansowania (za priorytetami: Wdrażanie przepisów z Schengen oraz Ochrona środowiska).

Możliwości dofinansowania projektów z zakresu kultury, oprócz priorytetu 3 - Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego, w tym transport publiczny i odnowa miast, zostały także uwzględnione w priorytecie 6 - Badania naukowe oraz w funduszu dla organizacji pozarządowych, funduszu stypendialnym i szkoleniowym oraz w programie naukowym.

Podział środków wg państw
(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)

Podział środków wg priorytetów
(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)